چه بود؟ این تیر بی رحم از کجا آمد؟
که غمگین باغِ بی آواز ما را باز
درین محرومی و عریانی پاییز ،
بدینسان ناگهان خاموش و خالی کرد
از آن تنها و تنها قمریِ محزون و خوشخوان نیز؟

چه وحشتناک !
نمی آید مرا باور
و من با این شبخون های بی شرمانه و شومی که دارد مرگ
بدم می آید از این زندگی دیگر

ندانستم ، نمی دانم چه حالی بود؟
پس از یک عمر قهر و اختیارِ کفر ،
ـ چگویم ، آه ،
نشستم عاجز و بی اختیار ، آنگاه به ایمانی شگفت آور ،
بسی پیغام ها ، سوگندها دادم
خدا را ،  با شکسته تر دل و با خسته تر خاطر
نهادم دست های خویش چون زنهاریان بر سر
که زنهار ، ای خدا ، ای داور ، ای دادار ،
مبادا راست باشد این خبر ، زنهار !
تو آخر وحشت و اندوه را نشناختی هرگز
وَنَفْشُرده ست هرگز پنجه ی بغضی گلویت را
تو را هم با تو سوگند ، آری !
مکن ، مپسند این ، مگذار

خداوندا ، خداوندا ، پس از هرگز ،
پس از هرگز همین یک آرزو ، یک خواست
همین یک بار
ببین غمگین دلم با وحشت و با درد می گرید
خداوندا ، به حق هرچه مردانند ،
ببین یک مرد می گرید …

چه بی رحمند صیادانِ مرگ ، ای داد !
و فریادا ، چه بیهوده است این فریاد
نهان شد جاودان در ژرفتای خاک و خاموشی
پریشادخت شعر آدمیزادان
چه بی رحم اند صیادان
نهان شد ، رفت
ازین نفرین شده ، مسکین خراب آباد
دریغا آن زن ِ مردانه تر از هرچه مردانند ؛
آن آزاده ، آن آزاد
تسلی می دهم خود را
که اکنون آسمان ها را ، زچشمِ اخترانِ دور دستِ شعر
بر او هر شب نثاری هست ، روشن مثل شعرش ، مثل نامش پاک
ولی دردا ! دریغا ، او چرا خاموش ؟
چرا در خاک ؟

                                               <مهدی اخوان ثالث>

پي نوشت۱:
اين شعر را اخوان در سوگ فروغ و برای او گفته است

پي نوشت۲:
يك ويرايش ديگر از اين شعر با كمي تغيرات موجود است.
مثلا بعد از "خداوندا به حق هر چه مردانند
ببین یک مرد می گرید" مي گويد:

چه سود اما دریغ و درد
در این تاریکنای کور بی روزن
در این شبهای شوم اختر که قحطستان جاوید است
همه دارایی ما ، دولت ما ، نور ما ، چشم و چراغ ما
برفت از دست
دریغا آن پریشادخت شعر آدمیزادان
نهان شد ، رفت
از این نفرین شده مسکین خراب آباد
دریغا آن زن مردانه تر از هرچه مردانند
آن آزاده ، آن آزاد
دریغا آن پریشادخت
نهان شد در تجیر ابرهای خاک
و اکنون آسمان ها را ز چشم اختران دور دست شعر
بر خاک او نثاری هست ، هر شب ، پاک

نظر در تو می کنم ای بامداد
که با همه ی جمع چه تنها نشسته ای!
تنها نشسته ام ؟
نه
که تنها فارغ از من و ما نشسته ام .
نظر در تو می کنم ای بامداد
که چه ویران نشسته ای!
ویران ؟
ویران نشسته ام ؟
آری،
و به چشم انداز امید آباد خویش می نگرم.
نظر در تو می کنم ای بامداد ،که تنها نشسته ای
کنار دریچه ی خردت.
آسمان من
آری
سخت تنگ چشمانه به قالب آمد
نظر در تو می کنم ای بامداد، که اندُه گنانه نشسته ای
کنار دریچه ی خردی که بر آفاق مغربی می گشاید
من و خورشید را هنوز
امید دیداری هست
هر چند روز من
آری
به پایان خویش نزدیک می شود

                                             <احمد شاملو>

پی نوشت:
۲۱ آذر, زادروز شاملو گرامی باد

وقتی ديگر نبود
من به بودنش نياز مند شدم
وقتی ديگر رفت
من به انتظار آمدنش نشستم 
وقتی ديگر نمی توانست دوست بدارد
من دوستش داشتم
وقتی تمام کرد
من شروع کردم
وقتی تمام شد
من آغاز شدم
و چه سخت است تنها متولد شدن
مثل تنها زندگی کردن
مثل تنها مردن
                                   علی شریعتی

آن که می گوید دوستت می دارم
خنیاگر غمگینی ست
خنیاگر غمگینی ست
که آوازش را از دست داده است
ای کاش عشق را زبان سخن بود
هزار کاکلی شاد در چشمان توست
هزار قناری خاموش در گلوی من
عشق را ای کاش زبان سخن بود
آن که می گوید دوستت دارم
دلِ اندوهگین شبی ست
دلِ اندوهگین شبی ست
که مهتابش را می جوید
ای کاش عشق را
زبان سخن بود
هزار آفتاب خندان در خَرامِ توست
هزار ستاره ی گریان در تمنای من
عشق را ای کاش زبان سخن بود...

                                                       احمد شاملو

پی نوشت:
خنیاگر به معنی آوازه خوان است

 می تونید همین شعرو با صدای سهیل نفیسی از اینجا دانلود کنید.

هیچ پیش آمده كز هستی دلگیر شوی
هیچ پیش آمده كز جان و جهان سیر شوی

هیچ دانی چه گرانبار غمی‌ست
كز پس عمری با سعی و عمل خو كردن
فارغ از سیر فلك رو به زمین آوردن
وانگهی
این سیهكار هوسباز سراپا نیرنگ
بزند چرخی و بازیچه تقدیر شوی

هیچ می‌دانستی
چه غم جانكاهی‌ست
نوز برنامده از چاله، فتادن در چاه
نوز نگشوده ز افسانه و افسون گرهی
با دو صد بند گران بسته تزویر شوی

هیچ دیده‌دستی در پهنه‌ی گیتی جائی
كاندر او نسل جوان
از پس عمری شور و طلب و جوش و خروش
خسته از بار ملالی كه گرفته‌ست به دوش
مشت خود بر دهنت كوبد و آشوبد، اگر
بشنود از تو دعائی كه:
برو، پیر شوی

هیچ باور داری
زیر این برشده‌ی دودْوش زنگاری
سرزمینی‌ست عجیب
همه چیزش وارون
كاندر او مرگ به از زندگی است
شرف انسان در بندگی است
دیده‌ی گریان خوب است و لب خندان بد
موهبت‌های خدا فقر و نیاز و مرض است
كه كنی عصیان، روزی تو اگر سیر شوی

هیچ پنداشتی ای بسته به آینده امید
عاشق صبح سپید
ای به سودای طلوع سحری جسته ز جا
راهپیمای جهان فردا
كز پس عمری سعی و عمل و شوق و امید
زیر آوار شب تیره زمین‌گیر شوی؟
وندر این دامگه جهل و جنون، زرق و ریا
به گناهی كه چرا دم زدی از چون و چرا
هدف ناوك مرد‌افكن تكفیر شوی

هیچ پیش آمده كز هستی دلگیر شوی
هیچ پیش آمده كز جان و جهان سیر شوی

                                                علي اكبر سعيدي سيرجاني

پی نوشت :
نوز مخفف کلمه ی هنوز است

                                                         سهراب

در آستانه ی سال روز درگذشت مهدی اخوان ثالث( م.امید) شاعر حماسه سرا و  عدالت‌خواه سده اخیر برخود دیدم که با نوشتن گزیده از شعر "به مهتابي كه به گورستان مي تابيد" که بحق تجلی این سیاه روزهای حاکم بر سرنوشت ماست ، یادش را گرامی بدارم.
اخوان شاعریست که هیچگاه برای دربار شعر نگفت و همیشه ردپای مظلومیت مردمان سرزمینش در آثار او ملموس است.
او در این راه درد و  رنج فراوانی را تحمل کرد و مدتی از عمر خود را در زندان سپری کرد.
اخوان عاشق ایران بود و از نبود عدالت در کشورش بسیار رنج می برد بطوری که در جواب منتقدانش می گفت: «من به گذشته و تاریخ ایران نظر دارم. من عقده عدالت دارم، هر کس قافیه را می‌شناسد، عقده عدالت دارد، قافیه دو کفه ترازو است که خواستار عدل است.... گهگاه فریادی و خشمی نیز داشته‌ام.»
شعرهای اخوان در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی روزنه هنری تحولات فکری و اجتماعی زمان بود و بسیاری از جوانان روشنفکر و هنرمند آن روزگار با شعرهای او به نگرش تازه‌ای از زندگی رسیدند. او بر شاعران معاصر ایرانی تاثیری عمیق دارد.(شعر" زمستان " از معروف ترین آثارش است)
اخوان ثالث در سال ۱۳۶۰ بدون حقوق و با محرومیت از تمام مشاغل دولتی بازنشسته (بازنشانده)  شد ودر ۴ شهریور ۱۳۶۹ جان به جان آفرین سپرد
او در کتاب " زندگی می‌گوید اما باز باید زیست... (۱۳۵۷)" وصف حال آخوندی که به تازگی همبند او شده را با حالتی طنعه آمیز اینچنین شرح میدهد:

" میرفخرا
زنده دل آخوند عیاری که خوی آدمیت داشت
نه همین تنها برای دین
که برای ملک ملت نیز
غیرت و درد حمییت داشت
نه همین تنها برای ... "

گویا او همچنان زنده ست و دست در دست غیور مردمان این مرز و بوم ندای الله اکبر سر میدهد
روحش شاد و یادش گرامی باد.

حيف از تو اي مهتاب شهريور ، كه ناچار
 بايد بر اين ويرانه محزون بتابي
 وز هر كجا گيري سراغ زندگي را
افسوس ، اي مهتاب شهريور، نيابي.....

يك شهر گورستان صفت ، پژمرده ، خاموش
گوران نهادستند پي در مهد شيران
 بر جاي چنگ و ناي و ني هو يا اباالفضل
 با ناله ي جانسوز مسكينان ، فقيران
 بدبختها ، بيچاره ها ، بي خانمانها....

نفرين بر اين بيداد ، اي مهتاب ، نفرين
بيني گدايي ، هر بگامي ، رقت انگيز
ياد هر بدستي ، عاجزي از عمر بيزار
يا زين دو نفرت بارتر شيخ ريايي
 هر يك به روي بارهاي شهر سربار
چون لكه هاي ننگ و ناهمرنگ وصله...

اينجا چرا مي تابي ؟ اي مهتاب ، برگرد
اين كهنه گورستان غمگين ديدني نيست
 جنبيدن خلقي كه خشنودند و خرسند
در دام يك زنجير زرين ، ديدني نيست
مي خندي اما گريه دارد حال اين شهر...

از ابروي
خورشيد ، تا چشم ستاره
وز حاصل رنج و تلاش خويش محروم
از زندگي اينجا فروغي نيست ، الاك
در خشم آن زنجيريان خرد و خسته
خشمي كه چون فريادهاشان گشته كم رنگ
با مشت دشمن در گلوهاشان شكسته
واندر سرود بامداديشان فشرده ست
زينجا سرود زندگي بيرون تراود
همراه گردد با بسي نجواي لبها
با لرزش دلهاي ناراضي همآهنگ
آهسته لغزد بر سكوت نيمشبها
وين است تنها پرتو اميد فردا...

با چشم‌ها

ز حیرت این صبح نابه‌جای

خشکیده بر دریچه‌ی خورشید  چارتاق

بر تارک سپیده‌ی این روز  پابه ‌زای،

دستان بسته‌ام را

آزاد کردم از

زنجیرهای خواب.

فریاد برکشیدم:

اینک

چراغ معجزه

مردم

تشخیصِ نیم‌شب را از فجر

درچشم‌های کوردلی‌تان

سویی به جای اگر

مانده‌ست آن‌قدر،

 تا از کیسه تان نرفته تماشا کنید خوب

در آسمان شب

پرواز آفتاب را

 با گوش‌های ناشنوای‌تان

این طُرفه بشنوید:

در نیم ‌پرده‌ی شب

آواز آفتاب را

 دیدیم

گفتند: خلق نیمی

پرواز روشن‌اش را.آری

 نیمی به شادی از دل

فریاد برکشیدند:با گوش جان شنیدیم ، آواز روشنش را

 باری

من با دهان حیرت گفتم :

ای یاوه

        یاوه

             یاوه

                  خلایق !

مستید و منگ؟!!

یا به تظاهر تزویر میکنید؟

 از شب هنوز مانده دو دانگی.

ور تائبید و پاک و مسلمان

نماز را

از چاوشان نیامده بانگی !

 هر گاوگندچاله دهانی

آتش‌فشان روشن خشمی شد :

 این غول بین

که روشنیِ آفتاب را

از ما دلیل می‌طلبد.

 توفان خنده‌ها...

 خورشید را گذاشته،

میخواهد

با اتکا به ساعت شماطه دار خویش

بیچاره خلق را متقاعد کند

که شب

از نیمه نیز بر نگذشته است

 توفانِ خنده‌ها...

(شعر کامل در ادامه ) 

                                                       <شاملو>

خانه ام آتش گرفت آتشی جانسوز

                                                           < مهدی اخوان ثالث >